Welen Zuid-Beveland

Deze geosite bestaat uit een cluster van een aantal verspreid liggende meertjes in het landschap van Zuid-Beveland. De meertjes waren oorspronkelijk kolkgaten die zijn gevormd als gevolg van een dijkdoorbraak. Ze liggen pal voor of achter de dijk en zijn ongeveer 100 meter in doorsnede. Dergelijke kolkgaten worden welen of wielen genoemd. In de 13e eeuw bestond Midden-Zeeland uit een reeks eiland met tussen Walcheren en Zuid-Beveland een uitgestrekt getijdengebied dat bestond uit schorren, slikken, geulen en platen. Ter plaatse van de geosite liepen twee getijdengeulen van noord naar zuid. Daartussen lagen grote zandplaten en enkele schorren: Heinkenszand en Ovezande. Waar de geulen in het zuiden samenkwamen en afbogen naar het oosten, gingen ze over in één grote geul die de verbinding vormde met de Westerschelde: de Zwake. 

51.440312319922, 3.87630125

Bochten in dijken door dijkdoorbraken, Welen Zuid-Beveland

Inpoldering

De inpoldering van de regio begon in de 13e eeuw. In het jaar 1441 was tussen de Schenge en de Zwake ongeveer 1530 ha schor bedijkt. Halverwege de 15e eeuw werd ook de verbinding van De Zwake met de Westerschelde afgesloten. Inpoldering van het getijdengebied ten westen van de Looyve volgde pas in de eeuwen daarna. Maar die inpoldering ging niet zonder slag of stoot. Steeds kwamen stukken nieuw aangewonnen land met hun dijk aan open water te liggen. Onder invloed van weer en getij braken die zeedijken soms door. Als gevolg daarvan stortte het water zich met kracht het gebied achter de dijk in. Daar waar de dijk bezweek, vormde zich een kolkgat: een weel.
 

Dijken Zak van Zuid-Beveland

Dijkdoorbraken herkennen

De meeste dijken worden in relatief rechte lijnen aangelegd. Maar na een dijkdoorbraak koos men voor het herstel van de dijk meestal de gemakkelijkste weg: met een bocht om het diepe kolkgat heen. Vroegere dijkdoorbraken zijn dus te herkennen aan zowel de ronde meertjes net achter of voor de dijk, als aan grillige bochten in de dijk zelf. Een duidelijk voorbeeld is de Brilletjesdijk ten noordwesten van Ovezande. Twee van de doorbraken vonden zo dicht bij elkaar plaats, dat de welen nu samen één achtvormig meer vormen. Ook op andere plaatsen worden zulke overlappende welen wel ‘brilletjes’ genoemd.