Zilt en zoet

De culinaire geschiedenis van het Scheldegebied is nauw verweven met de bodem en natuur. Het gevarieerde estuariumlandschap levert uiteenlopende ingrediënten op voor talloze (streek)gerechten.

Van het land

De eerste mensen die door deze streken trokken, leefden van wat zij ter plekke jaagden, visten en verzamelden. Later vestigde men zich permanent op een bepaalde plek en legde men zich daar toe op de landbouw en/of visserij. Door de opkomst van de steden, en de daarbij horende bevolkingsgroei, was er nood aan meer etenswaren. Het Schelde-estuarium werd hét productiegebied voor voldoende voedsel.

In de loop van de zeventiende eeuw ontstond in de zeekleipolders commerciële graanteelt. Deze tarwe had in binnen- en buitenland een goede reputatie. Naast de standaardmiddelen, was er nu ook ruimte voor aardappelen, suikerbieten en uien.

Door de aanwezigheid van zandgronden was er ook de mogelijkheid om nog andere gewassen te telen, zoals onder meer asperges. Asperges doen het goed op doorlatende zandgronden met een hoge grondwaterstand. De Brabantse Wal staat ook bekend als het oudste teeltgebied van asperges in Nederland.

We gaan even terug in de tijd, naar de late middeleeuwen. Toen was er sprake van een opkomst van hoogstamfruitteelt. In het begin richtte die zich vooral naar boerderijen maar dit breidde zich ook uit tot een commercieel karakter. Hierdoor kwam ook stilaan de aardbeienteelt op gang.

In de Rupelstreek kan je je buikje vullen met “boomse schep”, beter bekend als paardenstoofvlees. Diezelfde paarden werden vroeger gebruikt voor het voorttrekken van de karretjes met klei en andere grondstoffen.

Een aangepast biertje voor bij de boomse schep mag natuurlijk niet ontbreken. Al sinds de middeleeuwen wordt in het Scheldegebied bier gebrouwen. Het drinken van bier viel te prefereren boven het drinken van water uit de vaak verontreinigde stadsgrachten of regenputten. In Vlaanderen is de biercultuur nooit weggeweest, en in Zeeland maakt deze al enige tijd een heropleving door.

Boer steekt asperges

Uit het water

Vis, schaal- en schelpdieren worden al vanaf de vroegste tijden gevangen en genuttigd. In het met zout water doordrenkte veengebied werd er vanaf de late ijzertijd ook zout gewonnen. Dit werd gebruikt om vis en vlees te conserveren. Langzamerhand introduceerden de Romeinen ‘allec’, een gekruide zoute vissaus, die werd gemaakt van mosselen, kokkels en vette visjes als ansjovis, sprot en andere haringachtigen die hier in de wateren voorkwamen.

De visserij kreeg steeds een belangrijker aandeel in de economie. Steeds meer mensen begonnen te vissen. Er werd onder meer gevist op heilbot, tarbot, schelvis en garnalen. Eind negentiende eeuw ging men over op het kunstmatig kweken van schelpdieren. Zoals kreeften, krabben, en scheermessen. Yerseke werd er beroemd mee. Samen met kokkels behoren deze schaaldieren tot de befaamde zilte zaligheden uit Zeeland.

Door de stormvloeden waren er vanaf de zestiende eeuw in de Oosterschelde minder diepe plekken van verdronken land ontstaan en zandplaten waar de watertemperatuur hoger is. In het zoete water van onder meer de kreken van Meetjesland en de poelgebieden op Schouwen-Duiveland ontwikkelde zich een bloeiende palingvisserij. Mariakerke gelegen in een Scheldemeander nabij Bornem, is een oud vissersdorpje waar er onder meer werd gevist op paling, spiering, bot, zalm en steur. Het welbekende gerecht “Paling in ’t groen” is dan ook afkomstig uit deze regio.

Op de grens van land en water

Op de grens tussen land en zee vinden we zoute schorren waar de bevolking zeekraal en lamsoor sneed. In het met zout water doordrenkte veengebied werd er vanaf de late ijzertijd ook zout gewonnen dat werd gebruikt om vis en vlees te conserveren.

Ontdekken en beleven

Boerderij- (of hoeve-) en streekproducten zijn in het hele gebied op lokale verkooppunten te verkrijgen. In talloze restaurants staan verse streekproducten, zoals de Zeeuwse ‘zilte zaligheden’ op het menu. Asperges, ansjovis en aardbeien vormen het welbekende menu van de Brabantse Wal, dat in restaurants wordt gereserveerd. In puurs-Sint-Amands vindt elk jaar het aspergefestival plaats. Het Fruitteeltmuseum in kapelle is – de naam zegt het al – gewijd aan de fruitteelt in Zeeland. In Yerseke zijn de oesterputten en het Oosterschelde museum te bezoeken. In Breskens en Bruinisse bevinden zich visserijmusea. In de Markiezenhof in Bergen op Zoom kom je meer te weten over de weervisserij. In deze stad vindt bovendien elk jaar het culinaire festival proefMei plaats. In Mariakerke bevindt zich het Scheepvaart- en Visserijmuseum en worden jaarlijks het palingfestival en Vis- en Folklorefestival gehouden. In Boekhoute houden het vissersschip Bou-8 en de jaarlijkse garnaalfeesten de herinnering aan het visserijverleden levend.

Type
Logo Aspergefestival Puurs-Sint-Amands

Aspergefestival

Read more
Bezoekers wandelen langs de getijdgeul Hammen in de gemeente Schouwen, Oosterschelde

Oosterscheldeweek

Oosterschelde
Read more
Fietsers langs de kustlijn in de Zwinstreek

Week van de Zwinstreek

Het Zwin
Read more